قمصر شهر سلام و صلوات و پایتخت گل سرخ است. شاید این تدبیر خداوند است که ایرانیان این فرصت را غنیمت بدانند و به شکرانه این شمیم خوش، هزاران هزار صلوات در موسم تهیه گلاب بر روح پاک پیامبر و خاندان او نثار کنند.
در مجموع بیش از 70درصد تولید گل محمدی جهان و بیش از 10 هزار تن گلاب و ده‌ها هزار تن عرقیات، محصول تلاش عاشقانه دوستداران گل در این خطه است تا ساقی راستین دوستداران وصال برای هموطنانشان شوند.

 گلابگیری از دیار گل‌های محمدی
کاشان، قمصر، فرفهان، حاج رضا آقایی... کافی است سراغ یکی از قدیمی‌ترین و با سابقه‌ترین گلابگیرهای قمصر را بگیرید تا با حاج رضا آقایی قمصری ساکن فرفهان آشنا شوید. فرفهان در شمال قمصر است و به لطف گسترده شدن شهرها و زیادی جمعیت، دیگر روستایی خارج از قمصر نیست.
حاج رضای 65 ساله با گویش شیرین کاشانی از 45 سالی می‌گوید که عشق و عطر به شغل و حرفه‌اش تبدیل شده است. حرفه‌ای موروثی که از پدرش به او و پس از او به چهار پسرش می‌رسد. چشمانش برق می‌زند.
 انگار آوردن نام پدر که این روزها 93 سالگی‌اش را پشت سرگذاشته، خاطراتی شیرین را در ذهنش زنده می‌کند. برایمان از آن روزها می‌گوید، از روزگارانی که در کودکی پس از نماز صبح، پا به پای مادر و خواهر و برادرها، گل جمع می‌کرد و پس از طلوع آفتاب مُشت‌مُشت آن‌ها را در دیگ می‌ریخت. آخر می‌گفتند گل‌های آفتاب ندیده، گلاب بهتری می‌دهند. از انتظاری که پای دیگ‌ها می‌کشید تا ریه‌اش پُر از عطر گلاب ناب شود.

 45 روز زمان برای تولید بهترین گلاب دنیا
این پیرمرد باصفا می‌گوید، برداشت گل و تهیه گلاب از اول اردیبهشت شروع و تا نیمه خرداد به درازا می‌کشد. البته پس از تمام شدن گلدهیِ درختان گل محمدی بیکار نبوده و با کمک پسرانش انواع عرقیات از گل‌های دیگر می‌گیرد و زندگی خود و خانواده پرجمعیتش را اداره می‌کند.
حاج آقا آقایی می‌گوید: اول هر سال با عرق گیری از بیدمشک، بعد از آن به ترتیب بهارنارنج، گلاب، کاسنی، نعناع و پس از پایان سبزی‌ها با عرقیات خشک که در طول سال- بسته به نیاز مشتری‌ها- انجام می‌شود، امرار معاش می‌کند. او معتقد است، غیر از هزینه مکان، با حدود 50 میلیون تومان سرمایه با این شغل می‌توان یک خانواده را اداره کرد.

 وسایل گلابگیری، بازمانده‌هایی با کمترین تغییر
آقایی توضیح می‌دهد: وسایل گلابگیری در قمصر از 60 سال پیش تاکنون تغییر زیادی نکرده و هنوز هم سنتی است و تنها تغییرات جزیی در جنس آن‌ها به وجود آمده است. دیگ مسی با ظرفیت حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ لیتر، تغار سفالی که این روزها جنس آن مسی شده و به عنوان سرپوش دیگ از آن استفاده می‌شود. پارچ دسته‌دار مسی با ظرفیت حدود۴۰ لیتر که داخل آب سرد قرار داده می‌شود تا بخارهای گل داخل آن به مایع تبدیل شود. چهار نی چوبی تو خالی که دو به دو به یکدیگر متصل شده و رابط دیگ و پارچ بودند. جنس این نی‌ها از چوب به آلومینیوم تغییر پیدا کرده است و در نهایت دستگاه حرارتی زیر دیگ مسی که پیشتر هیزم بود، سپس نفت و در سال‌های اخیر از گاز استفاده می‌شود.
حاج رضا با آهی بلند می‌گوید: همان وسایل قدیمی خیلی بهتر بود و گلاب باکیفیتی به دست می‌آمد. آن تغار سفالی چون عطر گل را نمی‌سوزاند، بسیار مناسب تر بود. همین طور آن هیزم‌ها، چون زمان گلابگیری را افزایش می‌داد و عطر و بو و عیار بالاتری به گلاب می‌بخشید.

 اعجازی خوشبو از ترکیب گل و آب
حاج رضا توضیح می‌دهد، بیشتر دیگ‌های گلابگیری گنجایش 36 کیلو گل محمدی دارند. آن‌ها را با 70 لیتر آب در دیگ‌های مخصوص ریخته، درپوش آن را گذاشته و حدود 4 ساعت اجازه می‌دهیم عمل تقطیر انجام شود. از آن 40 تا 42 لیتر گلاب به صورت استاندارد به دست می‌آید. این مقدار گنجایش گل محمدی، می‌تواند تغییر کند. یعنی بعضی افراد مقدار 15 کیلو، 40 کیلو و یا حجم‌های متفاوتی از گل را در دیگ ریخته و گلاب تهیه می‌کنند. مقدار برداشت تفاوتی نمی‌کند، اما کیفیت آن‌ها متفاوت است.

 طلایی خوشبو با عیارهای متفاوت
میزان کیفیت گلاب‌ها که در آزمایشگاه مشخص می‌شود با عیار سنجیده می‌شود. این گلابگیر کهنه کار توضیح می‌دهد: واضح است گلاب‌های 15 کیلو با گلاب‌های 36 تا 40 کیلو عیاری متفاوت دارند. گلاب‌های 15 عیار 16 دارند. عیار بالای 30 را در صنعت گلابگیری، گلاب با کیفیت می‌دانیم.
اگر گل‌ها پیش از ظهر جمع شده باشد، یا با حرارت ملایم گلابگیری انجام شود این عیار به بالاتر از 32 هم خواهد رسید. البته گل‌های بعضی از مناطق و زمین‌ها کیفیت بالاتر و گلاب آن عیار بیشتری دارد.
از او قیمت یک کیلو گل محمدی را هم پرسیدیم که می‌گوید: قیمت یک کیلو گل محمدی از مزارع 5 کیلومتری قمصر، که گلی با کیفیت و عیار بالایی دارد 13 هزار تومان و گلاب معمولی با عیار 30، به نرخ اتحادیه تقریباً کیلویی 18هزار تومان است.
 انواع مختلف گلاب را بشناسیم
حاج رضا آقایی معتقد است، برترین نوع گلاب، گلاب دو آتشه است. این گلاب که حدود 30 کیلو گل لازم دارد به جای آب، با 70 کیلو گلاب عیار 30 تهیه می‌شود. در صنف گلابگیر‌ها به خاطر کیفیت و عیار بالایش به آن نوع گلاب، گلاب زیر عطری می‌گویند، یعنی کیفیتش فقط پله‌ای از عطر کمتر است. گلابی که تهیه‌اش وقت زیادی می‌برد، قیمت آن بالاست و به خاطر کیفیت برترش مشتری‌های خاصی دارد.
او ادامه می‌دهد: گلاب با کیفیت و درجه یک گلابی است که از تقطیر حدود 36 کیلو گل به دست آمده باشد. معمولاً عیار این گلاب بالای 32 است. گلاب سبک یا درجه دو، از تقطیر حدود 15 کیلو گل و عیار حدود 16 حاصل می‌شود.

 چطور یک گلاب با کیفیت بخریم؟
این گلابگیر با تجربه توضیح می‌دهد: گلاب اصل، شفاف، روشن و بدون رسوب است و از آن فقط بوی گل به مشام می‌رسد. طعم گلاب نیز سنگین و كمی مایل به تلخی است که از جمله مهم‌ترین نشانه‌های اصل بودن گلاب است. حاج رضا توصیه می‌کند، از گلابگیری که گلاب تهیه می‌کنید، حتماً سوال کنید گلاب چند مَنی است؟ اگر گلاب 5 مَن و 6 کیلو بود، یعنی دیگ گلاب 30 کیلو گل داشته و عیار آن بالای 30 است که از کیفیت بالای گلاب حکایت دارد.

 گلاب هایی پُر از برکت
در قمصر اصطلاحی هست که هنگام خراب شدن و ضرر کردن گلاب استفاده می‌کنند. در چنین مواقعی به اصطلاح می‌گویند «گلاب بچه کرده». خوشبختانه کم پیش می‌آید که گلاب بچه کند! آن هم به خاطر قداستی است که دارد. اینکه با هر بار استفاده و بو کردن آن صلوات بر محمد و آل محمد فرستاده می‌شود، خود ضامن برکتی است که شامل این کار شده است.